Wat gebeurt er met je woede nadat je op ‘delen’ drukt? Over doomscrollen en slacktivism
Je deelt omdat zwijgen voelt als instemmen. Maar het gevoel zelf is nog geen actie. Over wat er gebeurt met je woede nadat je op ‘delen’ drukt.
Bijgewerkt op
In het kort: ik denk dat je verontwaardiging terecht is, maar dat een repost een thermometer is. Hij meet de temperatuur en verandert die niet. Platforms gebruiken je woede als grondstof en herhaling verdooft. Meningen veranderen door gesprekken en gemeenschap, niet door posts. Daar hoort je woede heen.
Elke dag komen er gruwelijke beelden langs op je tijdlijn. Een gebombardeerd ziekenhuis. Een kind op een brancard. Een stad die eruitziet als een filmset voor een film die je nooit wilt zien. Je stopt met scrollen en je voelt iets. Je deelt het en je scrolt verder. Maar wat gebeurt er met dat gevoel nadat je op de deelknop hebt gedrukt?
Je deelt omdat je iets wilt zeggen en omdat zwijgen voelt als instemmen. Je wilt dat mensen weten dat jij aan de goede kant staat, dat jij dit niet normaal vindt en de moeite neemt het door te sturen.
De filosoof Martha Claeys schrijft in Een kwestie van gevoel over wat emoties met ons doen. Zij zou zeggen dat die drang legitiem is. Emoties zijn een vorm van kennis en niet het tegenovergestelde van nadenken. Als je maag samentrekt bij het beeld van een kind op een brancard, vertelt dat gevoel je iets concreets, namelijk dat kinderen niet op brancards horen te liggen, dat er iemand verantwoordelijk is en dat jij dit onrechtvaardig vindt. Zonder dat gevoel komt er geen oordeel en dus ook geen actie, al is het gevoel zelf nog geen actie.
Waarom is kijken niet gratis?
Ingrid Guardiola Sanchez, Catalaans essayist en mediawetenschapper, beschrijft in El ojo y la navaja (Het oog en het mes) hoe kijken geen neutrale handeling meer is. De wereld is een interface geworden, en in die interface heeft onze blik een prijs gekregen. Elke keer dat je stopt bij een beeld, reageert of deelt, lever je data. Die data gaat naar het platform.
Joanna Walsh, Brits schrijver en internetcriticus, werkt dat uit in haar boek Amateurs!. Platforms zijn gebouwd om de betrokkenheid van gebruikers te verbruiken als grondstof. Jouw verontwaardiging over een gebombardeerde school is voor het platform gewoon content die goed converteert. Betrokkenheid levert data op en data levert geld op. Het leed op je scherm en de advertentie ernaast bestaan vrolijk naast elkaar in een systeem dat alleen de klikken telt.
Dan is er rage bait. (Hoe diezelfde aandachtslogica door legers wordt gebruikt, lees je in propaganda herkennen op social media.) Rage bait is content die bewust is gemaakt om woede op te wekken, gewoon omdat woede het best scorende gevoel is op vrijwel elk platform. Een verontwaardigde reactie levert meer betrokkenheid op dan een tevreden knikje. Dus wordt er steeds meer gemaakt dat jou moet laten ontploffen.
Jouw verontwaardiging over echte gruwel en de verontwaardiging over een rage bait-post landen voor het algoritme op dezelfde plek. Hoe vaker jij reageert, hoe meer het platform leert dat jij een betrouwbare bron van betrokkenheid bent. De volgende keer krijg je meer van hetzelfde.
Waarom verdooft herhaling?
Pascal Gielen, cultuursocioloog aan de Universiteit Antwerpen, beschrijft in In the Absence of Bombs wat er gebeurt als horror een vast onderdeel wordt van de informatiestroom.
De eerste keer dat je een beeld van een gebombardeerd ziekenhuis ziet, raakt het je echt. De twintigste keer weet je al hoe het voelt voordat je kijkt. Je brein heeft een verwachting aangemaakt, en een verwachte schok is herkenning geworden. Herkenning vraagt eerder om bevestiging dan om een reactie, en die bevestiging geef je door verder te scrollen.
Guardiola voegt daaraan toe dat we daarmee ook ophouden passieve toeschouwers te zijn. Elke share en elke reactie maakt ons deelnemer aan de logica van het spektakel. We denken dat we getuigen zijn, terwijl we ook producenten zijn.
Verandert online uitspreken meningen?
Sarah Stein Lubrano, politiek theoreticus aan de Universiteit van Oxford, geeft in Don’t Talk About Politics een nuchter antwoord op de vraag of het helpt om je toch online uit te spreken. Praten over politiek verandert geen meningen, stelt ze, en dat komt niet doordat mensen dom zijn. Meningen worden gewoon niet gevormd door argumenten. Ze ontstaan in gedeelde ervaringen en vriendschappen, in een gemeenschap. Een goed geschreven post van iemand die je nauwelijks kent, haalt dat niet in. Een repost is een thermometer. Hij geeft de temperatuur weer, maar verandert die niet.
Waar hoort je woede dan wel thuis?
De verandering die je wilt zien, bereik je niet via dit kanaal. Het platform verbruikt jouw verontwaardiging en slaat die nergens op. Zwijgen hoeft niet, alleen levert je woede hier niets op.
The revolution will not be televised, zong Gil Scott-Heron al in 1970. Het antwoord op de vraag waar je woede dan wel thuishoort, vind je in de kantine na de vergadering. In het gesprek met iemand die er anders over denkt en die je daarna toch blijft zien. In de buurtvereniging of het koor. Plekken waar mensen elkaar tegenkomen zonder dat een algoritme dat heeft georganiseerd.
Zo’n gesprek is klein naast de schaal van wat er op dat scherm te zien is, en die mismatch verlamt ons. We meten onze eigen reactie af aan de omvang van het leed en concluderen dat wat we kunnen doen te klein is. Dus reposten we, want dat is het snelste. En het platform telt de klikken.
Probeer het eens op de eerstvolgende plek waar je toch al komt, de kantine of het koor, en breng het onderwerp daar ter sprake in plaats van het te delen. Als iemand reageert, heeft je woede een bestemming gevonden die geen klikken telt. En reageert niemand, dan weet je in elk geval dat de repost dat gesprek niet had vervangen.
Veelgestelde vragen
Is een repost slacktivism?
Een repost is vaak slacktivism, het liken of delen van een misstand als vervanging van actie. Het voelt als iets doen, en het gevoel erachter is oprecht. Maar het verandert niets aan de situatie en levert vooral betrokkenheid op voor het platform.
Waarom is woede de grondstof van rage bait?
Omdat woede het best scorende gevoel is op vrijwel elk platform. Rage bait is content die bewust is gemaakt om woede op te wekken. Voor het algoritme landen je verontwaardiging over echte gruwel en de verontwaardiging over een rage bait-post op dezelfde plek.
Helpt het om je online uit te spreken?
Zelden, want meningen worden volgens politiek theoreticus Sarah Stein Lubrano niet gevormd door argumenten. Ze ontstaan in gedeelde ervaringen en vriendschappen, in een gemeenschap. De verandering die je wilt zien, begint in de kantine of in het gesprek met iemand die er anders over denkt.
Lees ook
