Het eigen kamp: waarom je de technieken het slechtst ziet bij wie je gelijk geeft
Een stuk dat de lezer zelf test. Neem de technieken die je bij de ander herkent, en vraag je af wanneer je ze voor het laatst bij je eigen kamp zag. Als het antwoord nooit is, is dat het probleem.
Bijgewerkt op
In het kort: manipulatie herken je het slechtst bij je eigen kamp, omdat kennis een vaardigheid is die je inzet waar dat prettig voelt. Dan Kahan liet zien dat meer kennis op beladen onderwerpen tot meer polarisatie leidt. Zie je een techniek alleen bij de ander, dan heb je hem toegewezen en nog niet herkend.
Als je de afgelopen maanden hebt geleerd hoe desinformatie werkt, herken je de versterkingsketen en het selectieve citaat, en zie je verontwaardiging als verdienmodel. Het valt je nu overal op, in de berichten van de partij die je niet steunt en in de media die je niet vertrouwt. Je bent scherper geworden, en wat je ziet, klopt ook. Vraag jezelf dan wanneer je voor het laatst een van die technieken zag bij je eigen kant, en let op de pauze voordat het antwoord komt.
Waarom de pauze er is
Met domheid of kwade trouw heeft die pauze weinig te maken. De psycholoog Dan Kahan liet in een reeks onderzoeken vanaf 2012 zien dat mensen met meer kennis en meer vaardigheid in redeneren niet minder maar meer gepolariseerd zijn op beladen onderwerpen. Ze gebruiken hun vaardigheden om te vinden wat bij hun groep past. Kennis over manipulatietechnieken is ook zo’n vaardigheid, en je zet die het liefst in waar het prettig voelt, dus bij de ander.
Daar komt bij dat de techniek bij de ander bij zijn naam heet en bij de eigen kant anders. Selectief citeren is bij de tegenstander uit de context halen en bij ons de kern eruit lichten. Een verontwaardigd bericht is bij de tegenstander rage bait en bij ons mensen wakker schudden. Een keten van elkaar citerende bronnen heet bij hen een echokamer, terwijl wij zeggen dat het breed wordt opgepikt. Het is steeds dezelfde handeling met een ander woord, en dat woord bepaalt of je hem ziet.
Welke vijf technieken zie je bij de ander wel en bij je eigen kamp niet?
Het selectieve citaat is één zin uit een lang gesprek die zegt wat je wilt horen. Je herkent het meteen als de zin van jouw mensen komt en door de ander wordt gebruikt. Herken je het als de zin van hun mensen komt en door jouw kant wordt gedeeld?
De versterkingsketen begint met een klein bericht dat door steeds grotere accounts wordt overgenomen tot het nieuws is. Wat je bij de ander herkent als een keten met een lege bron aan het begin, zie je bij jouw kant als iets wat eindelijk aandacht krijgt.
Dan is er de verontwaardiging, in een bericht dat is gebouwd om boos te maken en gedeeld te worden. Bij de ander noem je dat het bespelen van emoties, bij je eigen kant heet het terechte woede.
Met de lege stoel maak je iemand onbetrouwbaar door associatie, zonder bewijs. Bij de ander heet het karaktermoord, bij jouw kant heet het dat je toch mag vragen met wie iemand omgaat.
En ten slotte verdwijnt het voorbehoud als een genuanceerde uitspraak wordt teruggebracht tot een kop. Wat bij de ander verdraaiing heet, is bij jouw kant nu eenmaal de kern.
Waarom moet je technieken ook bij je eigen kamp herkennen?
Je herkent een techniek pas echt als je hem ook bij je eigen kant ziet. Een techniek alleen aan de ander toewijzen heeft een prijs. Als je de technieken alleen bij de tegenstander ziet, kun je ze zelf niet laten. Je eigen kamp gebruikt ze en je ziet het niet, en als iemand van buiten het benoemt, is dat voor jou weer een aanval van de ander. De kennis die je scherper had moeten maken, maakt je voorspelbaarder.
De tweede prijs is groter. De technieken werken op het publiek dat niet in een kamp zit, en dat publiek ziet beide kanten. Als beide kanten dezelfde dingen doen en elkaar erom veroordelen, concludeert het publiek dat iedereen het doet en dat niets meer te vertrouwen is. Van die conclusie profiteren vooral de mensen die geen gesprek nodig hebben.
Het tegenargument
Niet alles is symmetrisch. Soms gebruikt de ene kant de technieken meer en harder dan de andere, en als je doet alsof het altijd gelijk opgaat, schep je een valse balans. Mij gaat het hier om de vraag of je het bij je eigen kant eigenlijk wel ziet. Zie je het daar en vind je het minder erg, dan heb je in elk geval gekeken.
Hoe toets je je eigen kamp op de vijf technieken?
Neem de laatste vijf berichten die je deelde of waar je instemmend op reageerde. Loop de vijf technieken langs en vraag je bij elk bericht af of de vorm een van de vijf was. Of het bericht klopte, helpt hier weinig, want een selectief citaat kan letterlijk waar zijn. Vind je er geen, kijk dan nog een keer en vraag iemand die het niet met je eens is om mee te kijken.
Iets kleins om te doen
Zoek deze week bij je eigen kamp één voorbeeld van de techniek die je bij de ander het snelst herkent. Je hoeft het niet te delen of iemand erop aan te spreken, want het vinden verandert al hoe je kijkt.
Bronnen
- Dan Kahan e.a., The polarizing impact of science literacy and numeracy on perceived climate change risks (Nature Climate Change, 2012)
- Kahan, Ideology, motivated reasoning, and cognitive reflection (Judgment and Decision Making, 2013)
Laatst gecontroleerd: 24 oktober 2026.
Veelgestelde vragen
Waarom zie je manipulatie het slechtst bij je eigen kamp?
Omdat kennis een vaardigheid is die je inzet waar dat het prettigst voelt. Dan Kahan liet zien dat mensen met meer kennis op beladen onderwerpen sterker gepolariseerd zijn dan mensen met minder kennis. Bij de ander noem je de techniek bij zijn naam, bij de eigen kant heet hij anders.
Is het dan altijd symmetrisch?
Nee. Soms gebruikt de ene kant de technieken meer en harder, en doen alsof het gelijk opgaat is een valse balans. Hier gaat het om de vraag of je het bij je eigen kant überhaupt ziet.
Hoe test je jezelf?
Neem de laatste vijf berichten die je deelde en loop vijf technieken langs: het selectieve citaat, de versterkingsketen, de verontwaardiging, de lege stoel en het verdwenen voorbehoud. Vraag je bij elk bericht af of de vorm een van de vijf was, los van de vraag of het klopte.
Dit stuk hoort bij de Veldgids: begrippen en figuren van verwarring, een groeiend overzicht van begrippen, cases en praktijkstukken over verwarring.
Lees ook
