AI in de Israëlische verkiezingen 2026: de video’s zijn duidelijk nep, maar werken toch

Bijgewerkt op 1 november 2026

In het kort: In de Israëlische verkiezingscampagne van 2026 is ongeveer een op de acht posts van partijen en politici met AI gemaakt of bewerkt. De meeste van die video’s proberen niemand voor de gek te houden. Ze willen een gevoel en een koppeling achterlaten, en dat lukt ook als je weet dat het nep is. Daar bestaat sinds 2025 een woord voor, slopaganda.

Waarom werkte een video die iedereen als nep herkende?

Een man rent met open armen over een plein. Tegenover hem staat een jonge man, ook met open armen. De rennende man is Gadi Eisenkot, oud-stafchef van het leger en nu lijsttrekker van de oppositie. Hij rent langs de jongen heen en omhelst iemand anders. Het is Mansour Abbas, leider van de Arabische partij Ra’am.

De video stond in juli 2026 op het X-account van Benjamin Netanyahu. Hij was door AI gemaakt, en niemand dacht ook maar een seconde dat het echt was. Toch sloeg hij in. Veel kijkers herkenden in de jongen de zoon van Eisenkot, Gal, die in Gaza sneuvelde. Likud zei dat dit niet de bedoeling was en verving de jongeman door een jonge vrouw.

De video beweert niets wat je kunt controleren, dus er is ook geen feit om te weerleggen. Er is alleen een beeld van een vader die langs zijn zoon rent naar een Arabische politicus, en dat beeld blijft hangen, ook als je weet dat het verzonnen is.

Op 27 oktober 2026 gaat Israël naar de stembus. Of deze video’s de uitslag beïnvloeden, weet nog niemand. Hoe ze werken, begint wel zichtbaar te worden.

Wat is slopaganda?

Slopaganda is propaganda van massaal gemaakte AI-content. Het werkt door een emotionele koppeling te maken, en hoeft daarvoor niemand te misleiden. De term komt van Michał Klincewicz, Mark Alfano en Amir Ebrahimi Fard, drie filosofen die in maart 2025 het artikel Slopaganda: The interaction between propaganda and generative AI publiceerden. Het woord is een samentrekking van AI slop, de goedkope massacontent die AI produceert, en propaganda.

Zij zien drie verschillen met de propaganda van voor AI. Eén is de hoeveelheid, want een campagne maakt nu per dag wat vroeger per maand lukte. Een tweede is maatwerk, met dezelfde boodschap in tientallen varianten voor tientallen doelgroepen. Het derde is snelheid. Een reactie op het nieuws van vanmorgen staat vanmiddag online.

Slopaganda wil dat je iets voelt en een koppeling maakt, ook als je er niets van gelooft. Doorzie je de Eisenkot-video, dan heb je de koppeling Eisenkot-Abbas toch gemaakt, en de grap is daarbij alleen de verpakking van die associatie.

Hoeveel AI zit er in de Israëlische campagne?

Voor het eerst is dat gemeten. Het project This is AI (in het Hebreeuws Ze Be AI) van hoogleraar Anat Ben-David aan de Open Universiteit van Israël scant sinds 28 juli 2026 de accounts van alle partijen en politici op Facebook, Instagram, X en TikTok. Op 18 augustus telde het project 8.611 posts, waarvan 1.097 met AI waren gemaakt of bewerkt. Dat komt neer op 12,7 procent, een op de acht. In september zat het rond de 13 procent.

De verdeling is scheef. Zeventig procent van alle AI-content kwam van Likud. De productiefste politicus was Likud-Knessetlid Ariel Kallner met 179 AI-items in drie weken. Netanyahu zelf plaatste er twintig, een zesde van alles wat hij in die periode postte. Driekwart van de AI-content is video. De rest zijn beelden. Veel is hybride, zoals een echt interview met AI-graphics eroverheen of een echte foto met een gegenereerde achtergrond.

Ben-David is daar nauwkeurig in. Haar project kijkt alleen of er AI in een post zit, en laat de inhoud buiten beschouwing. “We markeren alles met een AI-component”, zei ze in augustus tegen CTech. Zo meet ze anders dan de Centrale Verkiezingscommissie, die alleen naar deepfakes kijkt.

Welke voorbeelden vallen op?

Een paar gevallen uit de afgelopen drie maanden laten zien hoe het genre eruitziet. Likud plaatste bijna dagelijks video’s waarin Eisenkot, Yair Lapid en Naftali Bennett backgammon spelen, kaarsen aansteken of Abbas en Ahmad Tibi omhelzen. Er was een video waarin Eisenkot en Avigdor Lieberman via een liftschacht het kantoor van de premier binnendringen, met Abbas die een tang vasthoudt. In een andere lijden bekende journalisten aan een verzonnen ziekte en geneest Netanyahu ze.

Minister van Financiën Bezalel Smotrich verspreidde in september een AI-video waarin de president van het Hooggerechtshof, een rechter en de procureur-generaal met geweld van een demonstratie worden weggesleept. President Herzog veroordeelde de video. De partij van Smotrich maakte op Tisha B’Av een video waarin Knessetleden van de Democraten tussen varkens, Palestijnse vlaggen en dollarbiljetten staan. Minister van Nationale Veiligheid Itamar Ben-Gvir plaatste een video waarin Gazanen als ezels naar Parijs worden gedreven.

Ook de andere kant doet mee. Blauw-Wit antwoordde op de Eisenkot-video met een video waarin Netanyahu een soldaat negeert en de ultraorthodoxe politicus Yitzhak Goldknopf omhelst. Naor Narkis, kandidaat bij de Democraten, strooide in een reeks video’s “seculariseringspoeder” over ultraorthodoxe wijken.

Naast de video’s zijn er de bots. Haaretz meldde in oktober dat tientallen accounts die tijdens de oorlog met Iran waren gebouwd om de Iraanse regering te ondermijnen, nu propaganda voor Netanyahu en Likud verspreiden en waarschuwen voor Eisenkot en Bennett. Een verbod daarop kent Israël niet.

Wat doen de regels, en wat doen ze niet?

Israël heeft sinds 26 juli 2026 een labelplicht. De Centrale Verkiezingscommissie, onder voorzitterschap van rechter Noam Sohlberg, eist dat partijen propaganda die met AI is gemaakt of wezenlijk bewerkt, duidelijk als zodanig markeren. De commissie kan verwijdering bevelen en de juridische kosten van klagers vergoeden. Het is een meldplicht. Verboden is AI-propaganda niet.

De eerste test kwam binnen een paar uur. Yonatan Urich, communicatieadviseur van Netanyahu, schreef op de dag dat de regels ingingen “Geen AI meer” op X. Daarna plaatste hij vier AI-beelden zonder label, waaronder een billboard van Netanyahu, gemonteerd op straatbeelden van Teheran, Beiroet en Khan Younis. Na waarschuwingsbrieven haalde hij ze weg. Op 6 augustus bepaalde Sohlberg dat het verbod op soldaten in verkiezingspropaganda ook voor AI-soldaten geldt.

Het probleem is dat de labelplicht is gebouwd voor de deepfake, de video waarin een politicus iets lijkt te zeggen wat hij nooit zei. Die video wil geloofd worden, en een label breekt dat. Maar de Eisenkot-video wilde nooit geloofd worden. Een label eronder verandert niets aan de koppeling die hij achterlaat. Dean Livne, waarnemend directeur-generaal van de commissie, zei het zelf in oktober tegen The Jerusalem Post: “Wat je ook online ziet, op WhatsApp of waar dan ook: twijfel of het waar is.” Dat advies helpt tegen de deepfake. Tegen slopaganda helpt het niet, want twijfel was al ingecalculeerd.

De journalist Idan Ring schreef in juli op het mediaplatform Ha’ayin Hashvi’it dat 2026 de eerste “vuilnisverkiezingen” van Israël worden. Hem gaat het minder om misleide kiezers. Hij vreest dat een serieus antwoord van een gematigde politicus zwak oogt naast een grove video, en daarom minder aandacht krijgt. Zo verschuift vooral wat als campagne telt.

Is dit niet gewoon de politieke cartoon van nu?

Dat tegenargument is sterk, want politieke spot bestaat zolang er politiek is. Een spotprent beweerde ook nooit dat de minister echt een reus was. Ben-David zegt het zelf: “Wij vinden niet dat AI per definitie fout is.” Een partij met weinig geld kan nu in een middag iets maken waar vroeger een productiebedrijf voor nodig was. Ben-David noemt dat als verklaring voor het hoge gebruik bij Likud. De voorverkiezingen dwongen kandidaten met kleine budgetten tot goedkope zichtbaarheid.

Toch verschilt het op twee punten van de cartoon. Het eerste is volume. Eén cartoon per dag in de krant blijft commentaar. Bij honderdtachtig video’s van één Knessetlid in drie weken zie je de stukken niet meer los, want je zit er middenin. Het tweede is de vorm. Een cartoon ziet eruit als een tekening, dus je weet bij het kijken wat je ziet. Een AI-video ziet eruit als een video. Het verstand weet dat het nep is, terwijl het oog bewegend beeld van een echte politicus registreert, en slopaganda werkt in dat gat.

Mauricio Lapchik, die voor de Gezamenlijke Lijst de Hebreeuwstalige campagne leidt, wijst nog op iets anders. Zijn partij concurreert “tegen partijen met veel grotere budgetten en technologische middelen”. AI maakt content goedkoop, maar verspreiding en bots blijven duur. Voor het maken wordt het speelveld dus gelijker, en voor het verspreiden ongelijker.

Waarin verschilt slopaganda van een deepfake en van desinformatie?

Een deepfake wil dat je gelooft wat je ziet, en slopaganda wil dat je onthoudt wat je voelde. Een deepfake kun je bestrijden met een label of een factcheck. Bij slopaganda valt er niets te checken.

Desinformatie is een onjuiste bewering die bewust wordt verspreid. De video met de varkens beweert niets. Het verschil tussen nepnieuws, desinformatie en misinformatie werkte ik eerder uit. Slopaganda valt buiten alle drie. Daarom grijpen de bestaande regels ernaast.

Ook AI in een campagne is nog geen slopaganda. De Likud-app Victory 26, die activisten laat zien in welke buurten de opkomst achterblijft, is datagedreven campagne voeren, en daarover valt een ander verhaal te vertellen, over privacy en opkomst.

Wat weten we nog niet?

Er is nog veel onbekend. Ring schrijft zelf dat het te vroeg is om het effect op de publieke opinie te meten, en ik sluit me daarbij aan. De peilingen stonden eind oktober vrijwel gelijk tussen het blok van Netanyahu en dat van de oppositie. Of de honderden video’s daar iets aan verschuiven, weet niemand. Het kan ook dat ze vooral de eigen aanhang bedienen en verder niets doen.

Er is nog een tweede blinde vlek. Sharon Haleva Amir, communicatiehoogleraar aan Bar-Ilan, wijst op bedrijven die “large language model optimisation” aanbieden, waarmee een chatbot gunstig over je partij gaat spreken. Een enquête van de Israeli Internet Association vond dat een kwart van de Israëliërs overweegt AI te gebruiken om te bepalen op wie ze stemmen. Wat die antwoordmachines in de campagne hebben gezegd, is niet gemeten.

Het onderzoek van Ben-David meet ook alleen wat partijen en politici zelf plaatsen. Wat via bots, WhatsApp-groepen en anonieme accounts circuleert, zit er niet in. De 13 procent is dus een ondergrens.

Iets kleins om te doen

Open het account van één politicus die je volgt, hier of elders, en scrol tien minuten terug. Tel hoeveel posts een AI-component hebben, en hoeveel daarvan dat ook zeggen.

Kom je op nul en nul, dan gebruikt die politicus het niet, of je ziet het niet, en beide zijn nuttig om te weten. Vind je er vijf en staat er bij geen enkele een label, dan zie je hoe een labelplicht in de praktijk werkt. En bij een video die je als nep herkende, kun je je afvragen welke koppeling toch is blijven hangen.

Veelgestelde vragen

Wat is slopaganda?

Slopaganda is propaganda die bestaat uit massaal met AI gemaakte content. Het werkt via een gevoel en een koppeling, zonder te misleiden. De term is in 2025 bedacht door Michał Klincewicz, Mark Alfano en Amir Ebrahimi Fard.

Hoeveel AI-content zit er in de Israëlische verkiezingscampagne van 2026?

Volgens het project This is AI van de Open Universiteit van Israël was medio augustus 12,7 procent van de posts van partijen en politici met AI gemaakt of bewerkt. Zeventig procent daarvan kwam van Likud.

Moet AI-propaganda in Israël gelabeld worden?

Ja. Sinds 26 juli 2026 eist de Centrale Verkiezingscommissie dat propaganda die met AI is gemaakt of wezenlijk bewerkt, duidelijk wordt gemarkeerd. Het is een meldplicht. Verboden is AI-propaganda niet.

Wat is het verschil tussen een deepfake en slopaganda?

Een deepfake wil geloofd worden en laat een politicus iets zeggen of doen wat nooit gebeurde. Slopaganda wil niet geloofd worden. De kijker mag weten dat het nep is, als de associatie maar blijft hangen.

Bronnen

• Michał Klincewicz, Mark Alfano en Amir Ebrahimi Fard, Slopaganda: The interaction between propaganda and generative AI, arXiv, 3 maart 2025. arxiv.org
• Omer Kabir, 1,097 AI posts and counting: How Israeli politicians are using AI to win votes, CTech (Calcalist), 18 augustus 2026. calcalistech.com
• Idan Ring, Blauw-wit slop: de verkiezingen van 2026 worden de eerste vuilnisverkiezingen (Hebreeuws), Ha’ayin Hashvi’it, 27 juli 2026. the7eye.org.il
• Verkiezingen 2026: Yonatan Urich publiceert AI-propaganda voor Netanyahu en test de grenzen van de Centrale Verkiezingscommissie (Hebreeuws), Ha’ayin Hashvi’it, 27 juli 2026. the7eye.org.il
• Shir Perets, Israel’s election faces AI, deepfakes and disinformation, but not online voting, The Jerusalem Post, 2 oktober 2026. jpost.com
• Jessica Buxbaum, How AI is becoming a new battleground in Israel’s election, The New Arab, 29 september 2026. newarab.com
• Bots, deepfakes and surveillance: Israel’s election goes to war online, Al Jazeera, 25 oktober 2026. aljazeera.com
• Haim Ravia, Knesset-onderzoekscentrum waarschuwt voor AI-vervalsingen bij verkiezingen (Hebreeuws), law.co.il, 15 juli 2026. law.co.il
• Tehilla Shwartz Altshuler, In het AI-tijdperk wordt de uitslag van 2026 lang voor de stembus bepaald (Hebreeuws, opinie), Ynet, 19 januari 2026. ynet.co.il

Lees ook

• Wat is propaganda? Van overtuigen naar verwarren en uitputten
• Nepnieuws, desinformatie en misinformatie: het verschil
• Het illusory truth effect: waarom herhaling werkt
• Wat waarheidsmoeheid is

Laatst gecontroleerd: 27 oktober 2026. De verkiezingen vonden plaats op de dag van controle. De uitslag is hier bewust niet verwerkt.