Dansen voor de ME: wat de #blocus-trend laat zien over humor, protest en de feed

Bijgewerkt op 1 november 2026

De Britse socioloog Christie Davies verzamelde jarenlang grappen uit het Oostblok en kwam tot een nuchtere conclusie. Die fluistergrappen wierpen geen regime omver, en ze waren meer dan een ventiel om stoom af te blazen. Hun betekenis zat in het korte moment van herkenning, waarin je merkte dat de ander hetzelfde zag als jij. Een grap in een keuken was een test of de ander nog in dezelfde wereld leefde.

In de filmpjes die deze maand rondgaan onder #blocus en #blocuschallenge komen steeds dezelfde onderdelen terug. Een rij agenten van de oproerpolitie staat met helm en schild voor een schoolhek in een Franse voorstad, en soms smeult er achter het hek een vuilnisbak. Voor de rij dansen scholieren synchroon op een feestnummer van Patrick Sébastien, met hun gezicht naar de schilden, terwijl een telefoon alles filmt.

Op TikTok zie je er tientallen van. Scholieren filmen agenten ook alsof het een verliefd stel is, en steeds vaker doen de agenten zelf mee.

De filmpjes zijn grappig en tegelijk vreemd, want even verder in dezelfde feed zie je traangas en een opgepakte tiener.

De #blocus-dansjes zijn geen propaganda en ook geen tegenpropaganda, maar een gedeelde lach die laat zien dat er nog een wij bestaat. Daardoor zijn ze ook kwetsbaar. Zodra ze in de feed belanden, verliezen ze hun plek en worden ze materiaal voor iedereen, ook voor wie ze niet bedoeld waren.

Wat is de #blocus-trend op TikTok?

De #blocus-trend is een golf filmpjes van Franse scholieren die hun schoolblokkades vastleggen met de codes van TikTok, zoals dansjes, memes en charmeduels, vaak recht tegenover de politie. Een blocus is in Frankrijk een blokkade van de schoolingang door leerlingen zelf.

De huidige golf begon volgens L’ADN in de week van 21 september 2026 bij het lycée Saint-Exupéry in Créteil. Daarna verspreidde de golf zich over het land. De leerlingen protesteren tegen de stijgende kosten van levensonderhoud en de begroting van premier Sébastien Lecornu, schreef persbureau AFP op 21 oktober (via Noovo). Hoe dezelfde onrust ook een voedingsbodem voor propaganda werd, beschreef ik eerder.

De vormen komen rechtstreeks uit de feed. Leerlingen scanderen “Lecornu, t’es foutu, le 6-7 est dans la rue”, een knipoog naar het virale six-seven-gebaar. Ze dansen op een nummer van Patrick Sébastien, vaak tegenover agenten. Met hun schoolhoofd en soms met een politieagent houden ze een aura battle, een humoristisch charismaduel. Anderen rennen verkleed als superheld door het traangas. Volgens het Franse account La Twitchance filmen ze agenten alsof die een stel zijn, en doen steeds meer agenten mee.

Onder de luchtige laag zit een harde. Amnesty International spreekt volgens L’ADN van onevenredig geweld en vraagt om een verbod op zogeheten désencerclement-granaten. Het organiseren gebeurt intussen buiten TikTok, in besloten Snapchat-groepen, met tutorials over wat je meeneemt en hoe je je kleedt.

Is een dansje voor de politie propaganda?

Een dansje is geen propaganda, want het wil je nergens van overtuigen en het zaait ook geen twijfel. Om te zien waarom dat ertoe doet, helpt een onderscheid dat ik vaker gebruik.

Symmetrische propaganda noem ik propaganda die je van A naar B wil krijgen, binnen een werkelijkheid die we nog delen. Die speelt het spel van de waarheid vals, maar speelt het wel. Asymmetrische propaganda wil je niets bepaalds laten geloven. Die wil dat je gaat twijfelen of betrouwbaar weten überhaupt nog kan. Het eerste kun je weerleggen en het tweede niet, want elke weerlegging is gewoon nog een stem in de herrie.

Rond de blokkades zie je beide. Een nota van de Franse inlichtingendienst suggereerde dat radicaal-linkse groepen achter de acties zaten. Premier Lecornu nam dat over, terwijl er volgens L’ADN in de nota geen concreet bewijs stond. Aan de andere kant ging een bericht viraal over een undercoveragent die zich tussen scholieren zou mengen en hun taal zou na-apen. AFP kon de echtheid niet vaststellen, en toch deed het verhaal zijn werk. Een gerucht zonder adres hoeft niemand echt te overtuigen om de sfeer te kleuren.

Een dansje doet niet mee aan dat spel, want het beweert niets. De Amerikaanse filosoof Susanne Langer maakte in Philosophy in a New Key (1942) onderscheid tussen betekenis die je stap voor stap redeneert en betekenis die je als geheel ervaart, zoals muziek of een ritueel. Een bewering kun je factchecken en een dans niet. Je kunt hem ook niet overspoelen met tegenclaims, want er is niets om tegen in te gaan.

Daardoor is een dans op een vreemde manier moeilijk aan te tasten. In een omgeving vol tegenstrijdige verklaringen over wie wat organiseerde, laten scholieren voor een rij schilden iets zien wat geen nota kan tegenspreken, namelijk dat ze er zijn en dat ze niet bang zijn.

Waarom is een gedeelde lach meer dan een uitlaatklep?

Omdat een lach laat zien dat er nog een wij is, en dat betekent veel in een tijd waarin iedereen zijn eigen versie van de werkelijkheid krijgt.

De Franse semioloog François Jost zei tegen AFP dat humor bij deze generatie een gemeenschap vormt. Het is een manier om elkaar te herkennen. Hij hoort er ook desillusie in, het gevoel dat je er maar beter om kunt lachen. Een anonieme scholiere zei het eenvoudiger: “Zo drukken we ons elke dag uit.” Humor maakt demonstreren minder eng, vond ze.

De dans voor de ME werkt net zo, maar dan in het openbaar en met het lichaam. Een tweet kun je half menen, maar als je voor een rij schilden danst, sta je daar met je hele lijf.

Tegelijk zit hier een valkuil. De Britse cultuurtheoreticus Alfie Bown beschrijft in Post-Comedy (2024) hoe “het is maar een grapje” ook gebruikt wordt om onduidelijk te houden wat ernstig is. Humor kan een wij bevestigen en ook een rookgordijn zijn. Welke van de twee het wordt, hangt af van wat er na de grap gebeurt.

Wat verandert er als de politie meedanst?

Als de agent meedanst, krijgt het filmpje twee lezingen tegelijk. Allebei kloppen ze, en dat maakt het lastig.

De eerste lezing is mild. Jost ziet in de aura battles met agenten een moment waarop het conflict even wordt opgeschort. Een agent die meelacht, laat zien dat hij ook nog in dezelfde wereld leeft als de scholier tegenover hem. Voor een paar seconden is de lijn tussen helm en hoodie een gesprek in plaats van een front.

De tweede lezing is minder mild. Een dans die eerst een weigering was om de opgelegde ernst te spelen, wordt een gezamenlijk optreden voor de camera. De Franse denker Guy Debord waarschuwde in La société du spectacle (1967) dat het spektakel verzet kan opnemen, zodat het protest een mediagebeurtenis wordt en het gebaar een format. Een filmpje van een swingende agent kan prima rondgaan onder de kop “de sfeer is goed”, terwijl elders een gewonde scholier naar huis gaat.

Hier helpt een gedachte van de Canadese mediadenker Marshall McLuhan uit Understanding Media (1964). Hij sprak van hete en koele media, dus van vormen die veel vastleggen en vormen die veel openlaten. Wat ik rond verwarring vaak zie, is dat de twee worden verwisseld en dat wat heet hoort te zijn, koel wordt gemaakt. Politiegeweld is heet materiaal, want het gaat om de vraag wie wat mocht en met welk gevolg. Een dansje maakt het koel, en dat komt door het medium zelf.

Dat geldt ook dichter bij huis, want Nederlandse wijkagenten zijn al jaren actief op TikTok en Instagram, vaak met humor en trends. Dat bouwt soms echt vertrouwen in een wijk. Maar een agent die het geweldsmonopolie draagt en memes maakt, moet weten dat de vorm het gesprek over dat monopolie lichter maakt.

Wat doet de foto van de Spaanse agent en zijn vrouw?

Sinds vorig najaar gaat er een beeld rond dat soepel bij de #blocus-dansjes past. Een Spaanse agent van de oproerpolitie staat in de linie. Recht tegenover hem staat een vrouw uit de demonstratie. Volgens het onderschrift is het zijn eigen vrouw. Of dat verhaal klopt, laat ik in het midden, omdat het beeld zelf al genoeg laat zien.

Ze staan dicht tegenover elkaar, maar ze vechten niet. Ze kijken elkaar aan en vinden elkaar zichtbaar leuk. De helm en het spandoek zijn er nog, alleen doen ze er even niet toe.

Dat doet iets met het beeld dat we van zo’n moment hebben. Demonstrant tegenover politie is een van de strakste beelden die we kennen, met twee kampen en een lijn waarbij je wordt teruggeduwd als je die overschrijdt. De foto laat zien dat die lijn uit mensen bestaat, want achter het vizier staat iemand die van iemand aan de andere kant houdt.

De Amerikaanse schrijver Susan Sontag merkte in On Photography (1977) op dat een foto zich voordoet als bewijs. Deze foto bewijst iets wat geen argument kan bewijzen, namelijk dat de rollen niet het hele verhaal zijn. Het gaat om dezelfde beweging als bij de agent die meedanst voor een Frans schoolhek, maar dan zonder grap. Bij het schoolhek breekt een gedeelde lach de opgelegde ernst, en op de foto doet een blik dat.

En net als bij de dansjes kun je het beeld op twee manieren lezen. In de milde lezing bestaat er een wij dat groter is dan het kamp, zolang twee mensen elkaar zo kunnen aankijken. In de minder milde lezing past het beeld bij elk verhaal. De ene keer gaat het rond als een anti-regeringsprotest dat dwars door een gezin snijdt, de andere keer als een mars voor Palestina. Mensen die de politie verdedigen, zien een agent die ondanks alles zijn plicht doet. Zo’n ontroerend beeld maakt het gesprek over wat de linie die dag deed vooral zachter.

Je kunt er gerust naar kijken, als je daarna doorvraagt. Wat stond er op het spandoek? Wie gaf de linie de opdracht? De spanning tussen die twee mensen raakt ons, en toch blijft de vraag staan waarom ze daar tegenover elkaar stonden.

Waarom vertellen tv en TikTok twee verhalen over dezelfde blokkade?

Omdat elk medium iets anders uit dezelfde dag knipt, en niemand meer een plek heeft waar die versies samenkomen.

Het Franse mediawaakhondcollectief Acrimed telde volgens L’ADN dat het journaal van France 2 op 2 oktober 19 van de 24 minuten aan geweld en brand besteedde. Ongeveer twee minuten gingen over wat de leerlingen eigenlijk eisten. Op TikTok zie je vooral verwondingen van scholieren en beelden van politieoptreden, met daartussen de dansjes. Veel filmpjes dragen het onderschrift “Ce que les médias ne montreront jamais” (wat de media je nooit zullen laten zien). Onderzoeker Laurence Allard van de Sorbonne Nouvelle noemt het tv-beeld een hallucination médiatique.

Ik zou daar voorzichtig mee zijn, want beide versies tonen echte beelden en beide laten iets weg. Als je alleen het journaal ziet, zie je brandende vuilnisbakken, en op de For You-pagina zie je traangas en lachende tieners. Je hoort dezelfde sirenes en ziet toch twee verschillende situaties.

De Amerikaanse filosoof George Herbert Mead noemde het innerlijke beeld van wat “wij” normaal vinden de gegeneraliseerde ander (Mind, Self, and Society, 1934). Dat beeld is de plek vanwaaruit een meningsverschil kan beginnen. Als iedere groep zijn eigen beelden heeft, valt die plek weg, en dan gaat het gesprek over de vraag welk kanaal liegt in plaats van over wat er gebeurde.

In de feed staan de dans en de verwonding ook naast elkaar in dezelfde tegel, op dezelfde snelheid, en het ene filmpje weegt niet zwaarder dan het andere. Zo verandert een gedeelde lach in nog een stukje content.

Is dit niet gewoon tieners die lol hebben?

Het is ook gewoon lol, en dat telt mee, want humor verlaagt de drempel. Een scholier die nooit naar een demonstratie zou gaan, gaat wel naar een blokkade waar gedanst wordt. Jost wijst er ook op dat humor aandacht trekt. Zonder de dansjes had de rest van Frankrijk minder naar deze leerlingen gekeken. Onderzoeker Irène Despontin-Lefèvre zei tegen AFP dat feministische en klimaatbewegingen al lang zo werken. Nieuw is vooral de schaal.

Ik wil dus niet beweren dat de dansjes fout zijn. Een dansje is een moment, en uit een moment volgt nog geen strategie of antwoord op verwarring. Het garandeert ook niet dat er iets blijft.

Wat blijft, zit vaak buiten beeld. Het zit in de Snapchat-groepen waarin leerlingen afspreken wie waar staat, met hun tutorials, en in de beelden die iemand bewaart als bewijs. Het Franse recht maakt zelfs onderscheid tussen het archief en de tegel. Volgens Journal du Geek van 21 oktober kun je worden vervolgd als je bewust geweld filmt om het te verspreiden, terwijl beelden die je vastlegt als bewijs voor een advocaat of de politie-inspectie zijn uitgezonderd.

De Belgische historicus Anton Jäger noemt onze tijd die van de hyperpolitiek (Hyperpolitiek, 2023), een tijd met veel politieke emotie en weinig organisatie die die emotie draagt. Een hashtag kan miljoenen keren gedeeld worden zonder dat duidelijk is wie volgende week verantwoordelijk is. Denk aan de busboycot van Montgomery in 1955. Wat we ons herinneren is de weigering van één vrouw. Wat het mogelijk maakte, was een onzichtbare infrastructuur, een carpool van honderden auto’s met roosters en dispatchers.

Of de Franse scholieren zoiets bouwen, weet ik niet. De beweging is een maand oud.

Wat kun je zelf doen?

Voordat je zo’n filmpje doorstuurt, kun je kijken naar wat er buiten beeld gebeurt. Wie organiseerde dit, waar komen ze samen en wat eisen ze?

Het filmpje heeft iets gedragen als je dat daarna in één zin kunt zeggen. Kun je alleen de dans navertellen, dan bleef het bij content.

Werk je zelf bij een organisatie die meedoet aan trends, of dat nu een politiekorps is of een goed doel, dan mag je dat filmpje gewoon maken. Vraag vooraf alleen wat er over drie maanden nog van bestaat, en wie het dan onderhoudt.

Veelgestelde vragen

Wat is de #blocus-trend?

Een golf TikTok-filmpjes van Franse scholieren die hun schoolblokkades vastleggen met dansjes, memes en charmeduels, vaak recht tegenover de politie. De golf begon in de week van 21 september 2026 bij het lycée Saint-Exupéry in Créteil.

Zijn de #blocus-dansjes propaganda?

Ze willen je nergens van overtuigen en zaaien geen twijfel. Ze zijn een gedeelde lach die laat zien dat er nog een wij bestaat, ook tussen scholieren en agenten. Daardoor zijn ze ook kwetsbaar, want zodra ze in de feed belanden, worden ze materiaal voor iedereen, ook voor wie ze niet bedoeld waren.

Waarom vertellen tv en TikTok twee verhalen over dezelfde blokkade?

Omdat elk medium selecteert wat bij zijn vorm past. Televisie laat vooral geweld en brand zien, TikTok het traangas, de verwondingen en de dansjes daartussen. Beide zijn echt, en als je maar één feed ziet, krijg je een andere blokkade aangeboden.

Bronnen

• David-Julien Rahmil, Blocus lycéens: la télé et TikTok racontent deux histoires, L’ADN, oktober 2026 (opiniestuk, met cijfers van Acrimed en Amnesty International)
• AFP, «Lecornu, t’es foutu, le 6-7 est dans la rue»: les lycéens français manifestent avec les codes du web, via Noovo Info, 21 oktober 2026
• Manifestations lycéennes: filmer les violences peut vous coûter très cher, Journal du Geek, 21 oktober 2026
• La Twitchance op X over de couple-trend met agenten
• Susanne Langer, Philosophy in a New Key (1942)
• Guy Debord, La société du spectacle (1967)
• Marshall McLuhan, Understanding Media (1964)
• Susan Sontag, On Photography (1977)
• George Herbert Mead, Mind, Self, and Society (1934)
• Alfie Bown, Post-Comedy (2024)
• Anton Jäger, Hyperpolitiek (2023)

Laatst gecontroleerd: 24 oktober 2026.