Climategate: hoe één gestolen zin tien jaar twijfel kocht
Een reconstructie van hoe duizend gestolen e-mails, één woord en een perfecte timing jaren twijfel kochten over onderzoek dat door acht commissies werd vrijgepleit.
Bijgewerkt op
In het kort: Climategate was de diefstal en verspreiding, in november 2009, van ruim duizend e-mails van klimaatonderzoekers, drie weken voor de klimaattop van Kopenhagen. Eén zin, met de woorden trick en hide the decline, werd uit zijn context gehaald en ging de wereld over.
Het is 17 november 2009. Op een server van de Climatic Research Unit van de Universiteit van East Anglia worden ruim duizend e-mails en tweeduizend documenten gestolen. Het gaat om dertien jaar correspondentie tussen klimaatonderzoekers. Twee dagen later staan ze op een Russische server en worden ze verspreid via blogs van klimaatsceptici. Drie weken later begint in Kopenhagen de klimaattop die een opvolger voor Kyoto moet opleveren.
Uit de duizend mails wordt er één zin gehaald. Phil Jones schrijft in 1999 aan collega’s dat hij Mike’s Nature trick heeft gebruikt om de daling te verbergen, to hide the decline. Vooral de woorden trick en hide the decline gaan de wereld over.
Wat ‘hide the decline’ betekende
In het vakjargon van de onderzoekers was een trick een slimme methode. De daling was een bekend probleem met boomringdata na 1960, die de gemeten opwarming niet meer goed volgen. Met een dalende temperatuur had het niets te maken. De methode was gepubliceerd in Nature in 1998 en stond openlijk beschreven. Er werd niets verborgen dat niet al in de literatuur stond.
Die uitleg kostte twee alinea’s, terwijl de zin zelf vier woorden telde, en op die ongelijkheid dreef alles wat volgde.
Hoe verspreidde Climategate zich?
Climategate verspreidde zich via een keten. Sceptische blogs selecteerden de meest verdachte zinnen en gaven ze een kader van fraude en manipulatie. Conservatieve media in de VS en Groot-Brittannië namen de selectie over. Binnen een week sprak een Amerikaanse senator over het grootste wetenschappelijke schandaal van onze generatie. Toen de reguliere pers het oppakte, was het onderwerp al bepaald. Het ging er nu om of klimaatonderzoekers te vertrouwen waren, en wat de mails zeiden, deed er minder toe. De kop was Climategate, naar Watergate, en een naam met gate heeft de uitkomst al in zich.
Kopenhagen mislukte, om veel redenen die niets met de mails te maken hadden. Maar in de publieke herinnering liggen ze naast elkaar.
Wat vonden de acht onderzoekscommissies naar Climategate?
In de twee jaar daarna onderzochten acht commissies de zaak. In Groot-Brittannië waren dat het Lagerhuis, twee onafhankelijke panels en de Universiteit van East Anglia. In de VS waren het Penn State University, de EPA, de inspecteur-generaal van het ministerie van Handel en de National Science Foundation. Geen van hen vond wetenschappelijke fraude of manipulatie van data. Enkele vonden dat de onderzoekers te terughoudend waren geweest met het delen van data en te defensief tegenover verzoeken. De uitkomsten haalden de krant, al stonden ze niet op de voorpagina.
Hoe past Climategate in de methode van de twijfelverkopers?
De historici Naomi Oreskes en Erik Conway beschreven in 2010 hoe een kleine groep de methode van de tabaksindustrie overbracht naar klimaat. Die groep ontkende niet, maar zaaide twijfel, want twijfel is genoeg om beleid te vertragen. Hun boek verscheen te laat om Climategate te behandelen, al is de zaak er een duidelijke illustratie van. De daders hoefden niets te bewijzen, want het was genoeg om een woord te vinden dat uitleg nodig had en te zorgen dat die uitleg te laat kwam.
Drie dingen werkten samen. Uit duizend mails werd één zin geselecteerd, en de rest werd achtergrondruis. De timing, drie weken voor Kopenhagen, zorgde ervoor dat de uitleg pas na de top zou landen. En de keten liep van blog naar zender naar senator naar krant. Elke schakel nam het kader van de vorige over, en niemand zocht de Nature-publicatie uit 1998 op.
De verdediging ging uitleggen, zoals verdedigers doen. Die uitleg klopte, maar hij was te lang en kwam te laat. Tegen de tijd dat de acht rapporten er lagen, was het publiek verder. Van het verhaal zijn vooral de vier woorden blijven hangen, en veel minder de rapporten.
Was de kritiek in Climategate terecht, of was het een campagne?
Allebei, en daarom wordt Climategate verward met terechte kritiek op gesloten wetenschap. Die kritiek was er en was deels terecht, zoals de commissies zelf zeiden. Kritiek en campagne lopen uiteen bij wat ermee wordt gedaan. Je kunt de openheid verbeteren, of je kunt het gebrek aan openheid gebruiken om de uitkomsten te verwerpen. Het eerste gebeurde ook, maar het tweede was het doel.
Wat de verdediging had kunnen doen
De onderzoekers hadden eerder open kunnen zijn, ruim voor het lek, en dat is een ongemakkelijk antwoord. Dan was er geen zin geweest die uitleg nodig had, omdat de context al openbaar was. Onderzoekers die hun data en code publiceren voordat iemand erom vraagt, hebben bij een lek weinig te vrezen, want er valt niets te onthullen. Om dezelfde reden was de methode in een openbare publicatie uit 1998 nooit een schandaal. Het woord trick in een gestolen mail uit 1999 werd dat wel.
Na het lek hadden ze de methode van het lek kunnen benoemen in plaats van de zin uit te leggen. De daders kozen vier woorden uit duizend mails, drie weken voor een top. Die methode past in één zin, en die zin was sneller gezegd dan de uitleg over boomringen.
Iets kleins om te doen
Bij een citaat van één zin dat een schandaal wordt, kun je nagaan uit hoeveel materiaal de zin komt voordat je hem deelt. Ga ook na waarom hij nu opduikt en of iemand de context heeft opgezocht. Bij Climategate ging het om duizend mails, drie weken voor Kopenhagen, en in de keten zocht niemand de context op. Zijn de antwoorden zoals bij Climategate, dan weet je over de zin zelf nog niets, terwijl iemand graag wil dat je denkt het al te weten.
Bronnen
- Naomi Oreskes & Erik Conway, Merchants of Doubt (2010)
- House of Commons Science and Technology Committee, The disclosure of climate data from the Climatic Research Unit (maart 2010)
- Independent Climate Change E-mails Review (Russell, juli 2010)
- Mann, Bradley & Hughes, Nature (1998)
Laatst gecontroleerd: 24 oktober 2026.
Veelgestelde vragen
Wat was Climategate?
In november 2009 werden ruim duizend e-mails van klimaatonderzoekers gestolen en drie weken voor de klimaattop van Kopenhagen verspreid. Eén zin, met de woorden trick en hide the decline, werd uit zijn context gehaald en ging de wereld over.
Werd er fraude gevonden?
Nee. Acht commissies, waaronder het Britse Lagerhuis, Penn State en de Amerikaanse EPA, vonden geen wetenschappelijke fraude of datamanipulatie. Enkele vonden dat de onderzoekers te terughoudend waren met het delen van data.
Wat leert Climategate?
Climategate laat zien dat selectie, timing en een versterkingsketen samen meer doen dan bewijs. De uitleg klopte, maar die was te lang en kwam te laat. De beste verdediging was eerder open zijn geweest, zodat er geen zin was die uitleg nodig had.
Dit stuk hoort bij de Veldgids: begrippen en figuren van verwarring, een groeiend overzicht van begrippen, cases en praktijkstukken over verwarring.
Lees ook
