Wat is astroturfing? Nepgras dat op een beweging moet lijken
Astroturfing is het nabootsen van een spontane beweging van onderaf door een afzender die er belang bij heeft en zich verbergt. Over de herkomst van het woord, de grootste zaak tot nu toe, en de vraag die nepgras van echt gras onderscheidt.
Bijgewerkt op
In het kort: astroturfing is het nabootsen van een spontane beweging van onderaf (grassroots) door een afzender die er belang bij heeft en zich verbergt. Het woord verwijst naar AstroTurf, kunstgras, en werd in 1985 door senator Lloyd Bentsen in deze betekenis gebruikt.
Een raadslid krijgt op één avond tientallen mails over hetzelfde fietspad, allemaal tegen. Veel ervan beginnen met dezelfde zin, en ze zijn allemaal binnen een uur verstuurd. Het raadslid is blij met betrokken inwoners en heeft toch het gevoel dat er iets niet klopt. Voor dat gevoel bestaat een woord dat ouder is dan het internet.
Wat is astroturfing?
Astroturfing is het nabootsen van een spontane beweging van onderaf door een afzender die er belang bij heeft en zich verbergt. Het woord komt van AstroTurf, een merk kunstgras. Grassroots is de Engelse term voor een beweging van onderaf, gras dat uit de grond komt. Astroturf ziet er van een afstand hetzelfde uit en heeft geen wortels.
De Amerikaanse senator Lloyd Bentsen gebruikte het woord in 1985 voor het eerst in deze betekenis. Hij kreeg stapels brieven over een verzekeringswet en zei dat hij het verschil wel kende tussen gras en kunstgras. De brieven waren georganiseerd door de verzekeraars.
Hoe ziet astroturfing er nu uit?
De grootste zaak tot nu toe gaat over netneutraliteit. In 2017 vroeg de Amerikaanse toezichthouder FCC het publiek om reacties op het schrappen van die regels. Er kwamen tweeëntwintig miljoen reacties. Een onderzoek van de procureur-generaal van New York, gepubliceerd in mei 2021, telde achttien miljoen vervalste. Ruim acht miljoen daarvan waren betaald door de breedbandindustrie, via bureaus die namen van echte mensen gebruikten zonder het te vragen. Een negentienjarige student stuurde er in zijn eentje bijna acht miljoen aan de andere kant in.
Uit dat laatste detail blijkt dat astroturfing bij links en rechts kan horen, en bij een bedrijf net zo goed als bij een burger. Het draait om de vraag wie zich verbergt. In Houston stonden in 2016 twee demonstraties tegenover elkaar die door dezelfde verborgen afzender waren georganiseerd, en beide kanten dachten dat ze het gras waren.
Waarom werkt nepgras?
Nepgras werkt omdat we aantallen lezen als steun. Een raadslid dat tientallen mails krijgt, denkt aan evenveel huishoudens en aan de honderden die niet schreven, en de afzender wil dat het raadslid zo rekent. De netwerkonderzoeker Kristina Lerman beschreef in 2016 de majority illusion, waarbij weinig, goed verbonden afzenders een mening wijdverbreid laten lijken. Astroturfing is daar de georganiseerde versie van, met afzenders die betaald worden om zo verbonden te lijken.
Nepgras werkt ook omdat het niemand hoeft te overtuigen. Het hoeft alleen de indruk te wekken dat er geen meerderheid is voor het andere, zodat twijfelaars stil blijven. Daarmee zit het dicht tegen propaganda aan, die ook zelden overtuigt en vaak verlamt.
Is elke georganiseerde actie dan verdacht?
Nee, want echte bewegingen gebruiken ook sjablonen. De busboycot van Montgomery in 1955 begon met vijfendertigduizend gestencilde pamfletten met dezelfde tekst. Een vakbond die leden een voorbeeldbrief geeft, doet niets oneerlijks. Dezelfde zin in tientallen mails bewijst alleen dat iemand het georganiseerd heeft, en daar is op zich niets mis mee.
Het gaat erom of de mensen bestaan en het menen, en of de afzender zichtbaar is. De vakbond staat onder de brief, de verzekeraars achter de brieven aan Bentsen stonden er niet onder. Astroturfing is organiseren plus verbergen, en zonder het verbergen is het gewoon een campagne.
Hoe herken je het?
Je herkent het met drie vragen. Wie betaalt dit, en staat dat erbij? Bestaan de afzenders, en zeggen ze hetzelfde als je ze apart spreekt? En blijft de beweging na de beslissing bestaan, of verdwijnt die op de dag dat het belang is behartigd? Een echte groep heeft een adres en bestaat volgende maand nog, terwijl nepgras een postbus en een einddatum heeft.
Iets kleins om te doen
Krijg je zo’n stapel gelijkluidende mails, bel dan een paar afzenders en vraag oprecht wat ze willen. Geven ze verschillende antwoorden, in eigen woorden en met een eigen reden, dan is het gras echt en heeft iemand alleen geholpen met schrijven. Nemen de meesten niet op en herinnert de rest zich de mail niet, dan weet je genoeg.
Veelgestelde vragen
Wat betekent astroturfing?
Astroturfing is het nabootsen van een spontane beweging van onderaf (grassroots) door een afzender die er belang bij heeft en zich verbergt. Het woord verwijst naar AstroTurf, kunstgras, en werd in 1985 door senator Lloyd Bentsen in deze betekenis gebruikt.
Wat is een bekend voorbeeld van astroturfing?
Een bekend voorbeeld is de openbare raadpleging van de Amerikaanse FCC over netneutraliteit in 2017. Van de 22 miljoen reacties waren er volgens de procureur-generaal van New York (2021) 18 miljoen vervalst, en ruim 8 miljoen daarvan waren betaald door de breedbandindustrie.
Hoe herken je astroturfing?
Vraag wie betaalt en of dat zichtbaar is, of de afzenders bestaan en hetzelfde zeggen als je ze apart spreekt, en of de beweging na de beslissing blijft bestaan. Een sjabloon of dezelfde zin in veel berichten is op zichzelf geen bewijs, want echte bewegingen gebruiken die ook.
Dit stuk hoort bij de Veldgids: begrippen en figuren van verwarring, een groeiend overzicht van begrippen, cases en praktijkstukken over verwarring.
Lees ook
- Houston 2016: twee demonstraties, één afzender
- Wat is de majority illusion?
- Wat is propaganda?
- Montgomery 1955
Laatst gecontroleerd: 24 oktober 2026.
