Wat is de dode kat? De bliksemafleider die het gesprek overneemt
Iemand zegt iets schokkends, en van het ene op het andere moment gaat het gesprek daarover. Dat is soms een uitglijder en soms een strategie met een naam.
Bijgewerkt op
In het kort: de dode-katstrategie is het opzettelijk inbrengen van iets schokkends of absurds om de aandacht te verleggen van een onderwerp dat schadelijk is voor de spreker. Boris Johnson maakte de uitdrukking in 2013 publiek en schreef die toe aan een Australische campagnestrateeg.
In een vergadering die slecht loopt voor een van de aanwezigen, liggen de cijfers op tafel en worden de vragen steeds scherper. Als die persoon dan ineens iets onaangenaams zegt over een collega of over iets van jaren terug, praat iedereen daarna over wat hij zei. De cijfers liggen nog op tafel, alleen kijkt niemand er meer naar.
In het Engels heet dit dead cat. Boris Johnson, toen burgemeester van Londen, maakte de uitdrukking in 2013 publiek in zijn column voor The Telegraph. Hij schreef het idee toe aan een Australische campagnestrateeg. Loopt het gesprek slecht voor je, gooi dan een dode kat op tafel. Mensen zijn geschokt en boos, en ze praten alleen nog over de kat.
Wat is de dode-katstrategie?
De dode-katstrategie is het opzettelijk inbrengen van iets schokkends of absurds om de aandacht te verleggen van een onderwerp dat schadelijk is voor de spreker. Het werkt omdat aandacht schaars is en een schok die opeist. Een gesprek kan maar over één ding tegelijk gaan, en een dode kat wint het altijd van een spreadsheet.
Het is geen leugen en ook geen argument. Nederlandse woorden als bliksemafleider en rookgordijn komen in de buurt, maar ze missen de opzettelijke schok. De kat hoeft niet eens relevant te zijn. Het werkt zelfs beter als hij dat niet is. Hij moet vooral groter voelen dan het onderwerp dat hij vervangt.
Waarom laten mensen zich door een dode kat afleiden?
De psycholoog Daniel Kahneman beschreef in 2011 hoe het snelle, emotionele systeem van ons denken voorrang krijgt op het trage, analytische. Een cijfer vraagt om het trage systeem. Een schok zet het snelle aan. De kat dwingt een kamer vol mensen van traag naar snel, en in die snelle stand gaat niemand terug naar de spreadsheet.
Platforms maken het erger, omdat ze verontwaardiging belonen. Een dode kat is goed deelbaar en de cijfers waren dat niet. Zo krijgt de gooier ook de feed mee, en die herhaalt de kat de hele dag. Tegen de avond is het onderwerp van de ochtend verdwenen.
Is elke afleidende uitspraak een dode kat?
Niet elke afleidende uitspraak is een dode kat, want soms is het gewoon een uitglijder. Mensen zeggen onder druk domme dingen, en lang niet alles daarvan is strategie. Je ziet het verschil aan wat er daarna gebeurt, namelijk of de spreker terugkomt op het onderwerp of bij de kat blijft. Een spreker die zich verspreekt, wil er meestal vanaf, terwijl iemand die een kat gooide hem blijft voeden.
Soms is het ook een terecht ander onderwerp. Soms is wat iemand inbrengt belangrijker dan waar het over ging, en dan is het eerder een correctie dan een afleiding. Let in dat geval op timing en belang. Kwam het net toen het slecht ging? En wint de spreker er zelf het meest bij?
Wat je doet als de kat op tafel ligt
Praat niet over de kat, al is dat lastig, want de kat is ontworpen om onweerstaanbaar te zijn. Ook een verontwaardigde reactie speelt het spel mee, omdat die verontwaardiging het doel is.
Een korte en saaie zin werkt het best. Je zegt dat dit een ander gesprek is en dat het over de cijfers ging. Daarna ga je terug naar de cijfers, zonder de kat te benoemen of te veroordelen. In een vergadering kan één persoon dat doen. In het publieke gesprek is het lastiger, want daar zit niemand voor. Toch loont het ook daar om het onderwerp vast te houden terwijl iedereen over de kat praat. Over een week ben je dan de enige die nog weet waar het over ging, en dat geeft je een positie in het gesprek.
Voor redacties en makers is er een tweede regel. Tel hoeveel ruimte je aan de kat geeft. Een kat die drie dagen de voorpagina haalt, heeft zijn werk gedaan, hoe kritisch de koppen ook waren, want ook kritiek geeft hem ruimte.
Iets kleins om te doen
Let de komende week één keer op het moment waarop een gesprek plotseling naar iets schokkends wisselt. Dat kan in een vergadering zijn of aan tafel, en ook in de krant. Vraag jezelf dan een paar dingen. Ging het vlak daarvoor slecht voor iemand? Heeft die iemand baat bij de wissel? En blijft het oude onderwerp daarna weg? Drie keer ja is reden genoeg om hardop of in je hoofd te zeggen dat het over iets anders ging, en daar terug naartoe te gaan.
Bronnen
- Boris Johnson, column in The Daily Telegraph (maart 2013)
- Daniel Kahneman, Thinking, Fast and Slow (2011)
Laatst gecontroleerd: 24 oktober 2026.
Veelgestelde vragen
Wat is de dode-katstrategie?
Het opzettelijk inbrengen van iets schokkends of absurds om de aandacht te verleggen van een onderwerp dat schadelijk is voor de spreker. Boris Johnson maakte de uitdrukking in 2013 publiek en schreef die toe aan een Australische campagnestrateeg.
Hoe onderscheid je een dode kat van een uitglijder?
Aan wat er daarna gebeurt. Iemand die zich verspreekt, wil er vanaf en keert terug naar het onderwerp. Iemand die een kat gooide, blijft hem voeden. Let ook op timing en belang. Kwam het net toen het slecht ging?
Wat doe je als de kat op tafel ligt?
Praat niet over de kat, ook niet verontwaardigd. Zeg kort dat dit een ander gesprek is en dat het over de cijfers ging. Redacties doen er goed aan te tellen hoeveel ruimte ze aan de kat geven, want ook kritiek geeft de kat ruimte.
Dit stuk hoort bij de Veldgids: begrippen en figuren van verwarring, een groeiend overzicht van begrippen, cases en praktijkstukken over verwarring.
Lees ook
