Contentmoeheid: waarom publiek en makers tegelijk moe worden
Lezers scrollen langs, makers maken het sneller, en niemand in die lus is schuldig. Over de vermoeidheid die nergens pijn doet.
In het kort: contentmoeheid is de geleidelijke afbraak van het vermogen en de bereidheid om betekenis van ruis te onderscheiden. Die treft het publiek, dat heeft geleerd dat de meeste content hetzelfde is en er niet meer naar kijkt, en de makers, die daarom niet meer anders maken.
Mara’s dag begint met een melding dat de post van gisteren het slechter deed dan die van vorige week. Daarna volgen een kalenderoverleg en een rij stukken die vandaag af moeten, waarvan een paar al te laat zijn. Tussendoor vraagt een collega of ze “even iets” kan maken voor morgen. Aan het eind van de middag kleurt het dashboard oranje. In de trein ziet ze de posts van andere organisaties, die er allemaal beter uitzien dan de hare. Thuis leest ze een artikel over iets wat haar interesseert. Na een paar alinea’s weet ze niet meer wat ze zojuist las.
Mara is een samengesteld personage, opgebouwd uit veel makers die ik in twintig jaar in dit vak heb ontmoet. Ze is niet overspannen en ze klaagt niet. Ze is moe op een manier die nergens pijn doet. Ik noem dat contentmoeheid. Daarmee bedoel ik de geleidelijke afbraak van het vermogen én de bereidheid om betekenis van ruis te onderscheiden, aan twee kanten van het scherm tegelijk, bij het publiek en bij de makers.
Waarom contentmoeheid aan twee kanten ontstaat
In twintig jaar zijn organisaties steeds meer gaan publiceren, terwijl redacties niet vanzelf meegroeiden. Belangrijker is dat het maken losraakte van de vraag of iemand het nodig heeft. We maken omdat de kalender het vraagt en omdat de cijfers van vorige maand gehaald moeten worden. Het stuk is af zodra het is gepubliceerd. Wat er daarna mee gebeurt, is meestal niemands verantwoordelijkheid.
Het publiek heeft daardoor geleerd dat de meeste content hetzelfde is en kijkt er niet meer naar. De makers hebben geleerd dat de meeste content hetzelfde is en maken het daarom niet meer anders. Die twee versterken elkaar. Een publiek dat niet meer kijkt, beloont niet wat zorgvuldig is gemaakt, en een redactie die niet beloond wordt, maakt het de volgende keer sneller. Daar is geen schuldige voor nodig, want iedereen doet iets wat op dat moment redelijk is.
Contentmoeheid verschilt van wat ik waarheidsmoeheid noem. Waarheidsmoeheid ontstaat wanneer voortdurende verwarring het vermogen uitput om waar van onwaar te onderscheiden. Contentmoeheid werkt alledaagser. Die ontstaat in organisaties die hun productie inrichten op het moment van verschijnen, terwijl het moment waarop iemand iets aan de inhoud heeft buiten beeld blijft.
Verdrietig door ontwerp: wat een half uur scrollen achterlaat
De mediatheoreticus Geert Lovink gaf het gevoel na het scrollen de naam sad by design, verdrietig door ontwerp. Het is een vlakke, lichte somberheid die overblijft na een half uur feed, anders dan de scherpe droefheid van een verlies. Je hebt veel gezien en niets vastgehouden.
Lovink noemde de houding die daaruit groeit platformnihilisme, het onuitgesproken gevoel dat het niet uitmaakt wat je ziet, omdat er morgen weer net zoveel is.
Mara voelt het in de trein als ze de posts van andere organisaties ziet. Haar lezers voelen het als ze langs haar post scrollen. Het lijkt op wat doomscrollen met aandacht doet, alleen treft het ook de mensen die de feed vullen.
De maker is moe van het maken en het publiek van het ontvangen, en vaak zijn het dezelfde mensen. Mara vult overdag de feed waarvan zij ’s avonds zelf moe wordt.
Wat een vermoeide redactie als eerste verliest
Een vermoeide redactie verliest eerst haar oordeel en pas later haar vaardigheid. Ze weet nog hoe je iets maakt, maar niet meer wanneer je het moet laten. Ze ziet dat een stuk niet klopt, maar heeft geen energie voor het gesprek daarover. Ook als ze voelt dat de kalender vol staat met overbodig werk, vult ze hem, omdat leegmaken ook inspanning vraagt.
De cultuurcriticus Mark Fisher beschreef een houding die hij reflexieve impotentie noemde. Je weet dat het niet deugt en je gelooft niet dat je er iets aan kunt doen. Die combinatie is een zichzelf vervullende voorspelling.
Fisher merkte op dat eerst het antwoord verdwijnt en daarna de vraag. Mensen houden op met geloven dat er iets te veranderen valt, en na een tijd houden ze op met zich af te vragen of dat zo is.
Ik hoor die houding in bijna elk gesprek over content dat ik met collega’s voer. “Zo werkt het nu eenmaal.” “Het algoritme wil dat.” “Niemand leest meer dan dertig seconden.” Elk van die zinnen bevat een beetje waarheid, en elk is ook een manier om niet te hoeven kiezen. De diepste laag van contentmoeheid ontstaat wanneer we niet meer vragen waar de vermoeidheid vandaan komt.
Welke twee scheve verhoudingen eronder liggen
Achter de vermoeidheid zitten twee scheve verhoudingen. De eerste is dat ruis goedkoper is dan betekenis. Een vluchtige post is snel gemaakt, terwijl een stuk dat over twee jaar nog klopt, tijd en onderhoud vraagt. De feed meet vooral wat vandaag beweegt en beloont daardoor het snelle werk. Dat stuurt de dagelijkse keuzes, ook bij zorgvuldige makers. Generatieve software vergroot het verschil, want middelmatige productie kost steeds minder en daardoor valt zorgvuldig werk moeilijker op.
De tweede verhouding wijst de andere kant op. Een feed produceert zelf geen archief, vaste plek, relatie of gedeelde taal. Mensen moeten die maken en onderhouden. De stroom kan uitputten, en hij maakt zelf niets dat blijft. Als je wel iets maakt dat blijft, ben je er over drie jaar nog, met iets waar anderen naar terugkeren.
Wat niet moe wordt
Alles wat ik tot nu toe beschreef, speelt zich af in de stroom. De vermoeidheid is een eigenschap van een manier van werken die is ingericht op wat beweegt. De vermoeidheid zegt daardoor weinig over wat niet beweegt, zoals het stuk dat drie jaar stil lag en toen werd gevonden, het archief dat op orde is, de bijeenkomst waar mensen elk jaar naar terugkomen of de relatie die een regelwijziging overleeft.
Die dingen worden niet moe, omdat ze niet voortdurend om aandacht vragen. Ze liggen er en wachten tot iemand ze nodig heeft. Je kunt niet voorkomen dat mensen moe worden van content, want dat hoort bij de stroom.
Je kunt wel voorkomen dat ze moe worden van de jouwe. Dat begint met een contentstrategie die rekent met de dag waarop iemand iets nodig heeft en met content waar mensen op zitten te wachten.
Vraag in het volgende overleg aan de mensen met wie je werkt, welk stuk van de afgelopen maand niet gemaakt had hoeven worden. Heeft niemand een antwoord, dan is de vraag verdwenen en moet je hem terughalen. Heeft iedereen een antwoord, dan heb je capaciteit gevonden. In beide gevallen weet je daarna hoe moe de redactie is.
Veelgestelde vragen
Wat is contentmoeheid?
Contentmoeheid is de geleidelijke afbraak van het vermogen en de bereidheid om betekenis van ruis te onderscheiden. Die treft het publiek, dat heeft geleerd dat de meeste content hetzelfde is en er niet meer naar kijkt, en de makers, die daarom niet meer anders maken. Beide kanten versterken elkaar, omdat zorgvuldig werk weinig reactie krijgt en daarna sneller wordt gemaakt.
Is contentmoeheid hetzelfde als informatie overload?
Niet helemaal. Informatie overload betekent dat er meer binnenkomt dan iemand zorgvuldig kan beoordelen. Contentmoeheid gaat over wat die overvloed met het oordeel doet, bij lezers en makers tegelijk. Een redactie die moe is, weet nog hoe ze iets maakt, maar niet meer wanneer ze het moet laten. De hoeveelheid is dus de aanleiding en het verlies van onderscheid het gevolg.
Wat kun je tegen contentmoeheid doen?
Begin bij wat niet moe wordt: een archief dat op orde is, een vaste bijeenkomst, een uitleg die over twee jaar nog klopt. Vraag bij elk gepland stuk op welke dag iemand het nodig heeft en schrap wat alleen de kalender vult. Vraag de redactie welk stuk van vorige maand niet gemaakt had hoeven worden. Daar vind je capaciteit voor werk dat blijft.


