Transmedia storytelling: de ontvanger als onderdeel van het verhaal

Bijgewerkt op 26 oktober 2026

In het kort: transmedia storytelling is een verhaal dat zich ontvouwt over verschillende mediakanalen, waarbij elk kanaal een eigen, uniek deel van het verhaal vertelt en het publiek wordt uitgenodigd om deel te nemen. Dat is iets anders dan crossmedia, waar hetzelfde verhaal op elk kanaal wordt herhaald. Het bestaat al sinds 1948 (Hopalong Cassidy) en is te zien in formats als MasterChef en Hell’s Kitchen en in werelden als het Marvel Cinematic Universe.

De grenzen tussen mediakanalen vervagen en de rolverdeling tussen producenten en publiek verandert: wie een verhaal volgt, kan er tegenwoordig op elk moment zelf aan bijdragen. Dat biedt ruimte voor nieuwe manieren van verhalen vertellen. Een van die manieren is transmedia storytelling. Maar wat is dat precies en hoe ziet het er in de praktijk uit?

Waar komt de term transmedia storytelling vandaan?

In 2003 introduceerde mediawetenschapper Henry Jenkins de term transmedia storytelling. Hij bedacht de term omdat hij wilde beschrijven welke veranderingen technologie brengt in de manier waarop media worden gemaakt en geconsumeerd. Het idee zelf is ouder: mediawetenschapper Marsha Kinder sprak in 1991 al van ‘transmedia intertextuality’ in haar boek Playing with Power in Movies, Television, and Video Games.

Volgens Jenkins is een transmediaal verhaal “een verhaal dat zich ontvouwt via verschillende mediakanalen waarin elk kanaal een distinctieve bijdrage levert aan de totale verhaallijn.” Een ander kenmerk van transmediale verhaallijnen is dat ze oneindig uitbreidbaar zijn en dat ze de volger van het verhaal uitnodigen om eraan deel te nemen of eigen subverhaallijnen toe te voegen. Hoewel elk deel van het verhaal afzonderlijk kan worden gevolgd, staan ze allemaal in relatie tot elkaar.

Waarom transmedia storytelling niet nieuw is

Hoewel de term transmedia storytelling pas ruim twintig jaar bestaat, is het fenomeen dat hij beschrijft verre van nieuw. Zo is er al een transmedia-storytellingcase bekend uit 1948: Hopalong Cassidy.

Hopalong Cassidy is van origine een B-western uit de Verenigde Staten. Toen de B-western na de Tweede Wereldoorlog uit de mode begon te raken, kocht William Boyd (de acteur die Cassidy speelde) in 1948 voor ongeveer 350.000 dollar de rechten van de serie en het hele concept, dat op dat moment op sterven na dood was.

Hij nam het concept van de serie als uitgangspunt en breidde het verhaal uit naar elk mediaplatform dat hij maar kon bedenken. Met de pioniersgeest van het Wilde Westen schreef Boyd nieuwe verhalen en vertelde die via televisie, radio, kranten, boeken, stripboeken en langspeelplaten. Voor elk medium schreef hij nieuwe en exclusieve verhaallijnen. Zo veranderde hij Hopalong Cassidy, met wat we tegenwoordig transmedia-storytellingtechnieken noemen, in een internationaal mediafenomeen. In 1949 werd Hopalong Cassidy ook de eerste western die als serie op een landelijk Amerikaans tv-netwerk te zien was.

Wat is het verschil tussen transmedia en crossmedia?

Hoewel transmedia storytelling op het eerste gezicht veel gemeen heeft met crossmedia, zijn transmedia en crossmedia niet hetzelfde. Beide vormen van storytelling maken gebruik van verschillende kanalen, maar ze verschillen wezenlijk van elkaar.

In een crossmediaal verhaal wordt exact hetzelfde verhaal verteld via verschillende kanalen. De enige aanpassingen zijn die welke nodig zijn om aan de regels van het medium te voldoen. In een transmediaal verhaal daarentegen vertelt elk kanaal zijn eigen unieke deel van het verhaal.

De film Eat, Pray, Love met Julia Roberts in de hoofdrol is een schoolvoorbeeld van crossmedia. Het is een filmversie van de gelijknamige roman van Elizabeth Gilbert. Hetzelfde verhaal in een andere vorm. Er zijn geen nieuwe verhaallijnen aan toegevoegd.

Een hedendaags voorbeeld van transmedia is het Marvel Cinematic Universe. De Disney+-serie WandaVision (2021) vertelt een eigen deel van het verhaal, dat verdergaat in de film Doctor Strange in the Multiverse of Madness (2022). Elk deel is los te bekijken, maar wie alles volgt, ziet het grotere verhaal. Tijdens de uitzending deelden fans op Reddit wekelijks hun theorieën over wat er achter de serie zat.

Waarom het medium van secundair belang is

In een transmediaal verhaal is het platform dat gebruikt wordt om het verhaal te vertellen van secundair belang. Voor echte transmediale verhalenwerelden moeten de vaak strenge grenzen tussen de verschillende mediakanalen worden overschreden en soms zelfs worden afgebroken.

Een goed voorbeeld hiervan zijn kookprogramma’s en sportevenementen. Op het eerste gezicht zijn het ‘gewoon’ televisieformats, maar in feite zijn het sociale rituelen. Hoewel een sport- of kookprogramma niet zo intellectueel verantwoord is als een uitzending van Buitenhof, bieden deze programma’s een prima inkijk in hoe tv-formats (in feite verhaallijnen) genre- en platformgrenzen kunnen overschrijden.

Hoe raakt het publiek betrokken bij de verhaallijn?

Kookprogramma’s zoals MasterChef en Hell’s Kitchen hebben met elkaar gemeen dat ze een bepaalde betrokkenheid oproepen bij de mensen die deze verhaallijnen consumeren. Wanneer er een nieuwe aflevering van MasterChef wordt uitgezonden, spreken mensen op social media hun steun aan hun favoriete kandidaten uit en delen ze hun teleurstelling wanneer er in hun ogen onterecht een kandidaat naar huis wordt gestuurd. Ze bespreken afleveringen op Reddit en Discord, maken er TikTok-video’s over en volgen de officiële accounts van het programma voor exclusieve content (en dus: verhaallijnen).

Dit soort betrokkenheid heeft veel overeenkomsten met de manier waarop mensen sportevenementen beleven. Ook fans van sportteams posten over hun favoriete club en spuien hun ongenoegen wanneer de scheidsrechter een in hun ogen onterechte beslissing heeft genomen. Ze praten over hun favoriete voetbalclub (of kookprogramma) waar ze maar kunnen.

Waarom competitie het basisingrediënt is

‘Klassieke’ kookprogramma’s gaan vaak in de eerste plaats over lekker eten of bevatten sluikreclame voor een voedselproducent. Hell’s Kitchen heeft echter een ander basisingrediënt: competitie.

De koks in het programma (amateur of professioneel) maken onderling uit wie de beste kok is door in een knock-outsysteem kookwedstrijden tegen elkaar te spelen. Net als in de sport is er sprake van een seizoen met aan het einde een winnaar. Door deze opzet worden kijkers, net als bij een voetbalcompetitie, elke week opnieuw naar het scherm getrokken.

Net als voetbalclubs heeft Hell’s Kitchen officiële accounts en daaromheen een fancommunity met eigen accounts, video’s en discussies. Op die manier kunnen fans op elk moment van de dag, via verschillende kanalen, hun honger naar informatie (of verhalen) over hun favoriete programma stillen. De kijker is zo niet langer een passieve ontvanger. Hij beïnvloedt verhaallijnen en maakt ze soms zelfs.

Programma’s als Hell’s Kitchen zijn zo geschreven dat deelnemen aan de transmediale wereld die bij het programma hoort eenvoudig is. Wat dat betekent voor organisaties die zelf verhalen vertellen, lees je hieronder. Zie ook hoe Disney het doet en, voor de basis van elk verhaal, de vijf bouwstenen van een goed verhaal.

Wat transmedia storytelling betekent voor contentmarketing

Voor organisaties is transmedia storytelling vooral een discipline. Je kunt fragmenten van een verhaal alleen over kanalen verdelen als je verhaal duidelijk is. Je moet weten wat je wanneer en waarom vertelt. Transmedia dwingt je dus tot een contentstrategie. Zonder die strategie blijft het een losse verzameling blogs, posts en video’s.

Laat daarnaast bewust een deel van je verhaal open. Een publiek dat zelf hoofdstukken toevoegt, wordt ambassadeur van je merk en maakt content voor je. Op TikTok zie je dat elke dag: met een duet of een stitch zet iemand een eigen video naast of achter die van een ander en vertelt zo verder.

Begin dus niet met de vraag welke kanalen je moet vullen. Begin met de vraag welk deel van je verhaal je publiek zelf zou willen vertellen. Dat deel laat je open.

Veelgestelde vragen

Wat is transmedia storytelling?

Volgens mediawetenschapper Henry Jenkins (2003) een verhaal dat zich ontvouwt via verschillende mediakanalen, waarin elk kanaal een eigen bijdrage levert aan de totale verhaallijn. Transmediale verhalen zijn oneindig uitbreidbaar en nodigen het publiek uit om deel te nemen of eigen subverhaallijnen toe te voegen. Elk deel is los te volgen, maar alle delen hangen samen.

Wat is het verschil tussen transmedia en crossmedia?

Bij crossmedia wordt exact hetzelfde verhaal via verschillende kanalen verteld, alleen aangepast aan de regels van het medium, zoals de film Eat, Pray, Love naast de roman. Bij transmedia vertelt elk kanaal zijn eigen unieke deel van het verhaal, zodat de delen elkaar aanvullen in plaats van herhalen.

Wat is een voorbeeld van transmedia storytelling?

Hopalong Cassidy uit 1948: acteur William Boyd kocht de rechten en schreef voor televisie, radio, kranten, boeken, strips en platen nieuwe, exclusieve verhaallijnen. Latere voorbeelden zijn kook- en sportformats als Hell’s Kitchen, waar fans via social media zelf deel worden van het verhaal. Een hedendaags voorbeeld is het Marvel Cinematic Universe, waar Disney+-series als WandaVision verhaallijnen vertellen die in de films verdergaan.

Laatst gecontroleerd: 26 oktober 2026.